 Zen is een vorm van het boeddhisme die volgens de overlevering is ontstaan in India en die in de 5e eeuw
zou zijn geïntroduceerd in China. Daar kwam zen tot grote bloei, maar tegenwoordig geldt vooral Japan als
het centrum van het zenboeddhisme.
Zen legt de nadruk op za-zen: meditatie als middel tot verlichting. Bij deze meditatievorm zijn onder andere
beheersing, wijsheid en een goed gevoel voor humor van belang. Een ander belangrijk element van zen is de
koan, een soort puzzel die niet langs logische weg kan worden opgelost. In bijna ieder boek of artikel over
zen wordt al in een vroeg stadium vermeld, dat het eigenlijk onmogelijk is zen te beschrijven of uit een boek
te leren. Dit geldt eens temeer voor satori, de plotselinge ultieme zenervaring die veelal pas na jaren van
training doorbreekt en waarbij alle puzzelstukjes in één klap op hun plaats lijken te vallen.
 Doel van zen
Door het centraal stellen van mediteren heeft men soms de indruk dat er een doel bereikt moet worden, bijvoorbeeld verlichting of eenheidsbewustzijn. De verlichting kan volgens de zen echter geen doel op
zichzelf zijn.
Verlichting is niet iets dat iemand kan afdwingen. Verlichting is de natuurlijke staat van zijn. In die
'toestand' zijn alle tegenstellingen opgelost. Zelfverwerkelijking heeft plaatsgevonden. Er is spiritueel
inzicht of gewaarzijn van het leven zelf, maar geen tijd, noch zin of doel. Men kan niet het doel hebben
doelloos te zijn.
Daarom spreekt iedere zenmeester in paradoxen over het doel en zegt altijd met nadruk dat willen leidt
tot lijden. De meditatie schept wel voorwaarden. Indien de gehechtheid aan een doel bestaat zal het doel
niet bereikt kunnen worden. De essentie is eigenlijk 'ongehecht zijn' en tegelijkertijd verbonden en
daarvoor is mediteren in principe niet nodig. Maar hoe moeilijk het doel te halen ook is, de techniek is een
zeer precies gegeven.
Meditatie
Kenmerkend voor zen is het zazen: het zittend mediteren. Ter afwisseling is er een manier van mediteren waarin met zeer veel aandacht wordt gelopen, kinhin. Een leider-monnik loopt voorop en slaat op een gong
en achter hem lopen de andere monniken of zenbeoefenaars. Zelfspot met behoud van respect is van groot
belang, want ijdelheid of de illusie dat je iets bereikt hebt, ligt altijd op de loer.
Een goede grap en relativeren is dan ook wel nodig bij dit keurslijf van regels.
Om zenbeoefenaars tot inzicht te laten komen, kan een zenleraar ook een koan, opgegeven. Zenstromingen Dogen
Eisai Igyo Obaku Rinzai Soto Ummon Literatuur Suzuki, D.T. Inleiding tot het Zen-Boeddhisme vert. William B. Moens. Deventer: Ankh-Hermes, 1958. Suzuki, S. Zen-begin : eindeloos met Zen beginnen : ongedwongen gesprekken over Zen-meditatie en praktijk. Deventer : Ankh-Hermes, 1976. ISBN 9789020245530
Charlotte Joko Beck, Alle dagen Zen, Karnak, Amsterdam 2003 D. Verstegen, Zenboeddhisme, Uitgeverij Kok, 2005 Een humoristische, maar tevens serieuze inleiding over het leven in een zenklooster geeft de zentrilogie van Janwillem van de Wetering, bestaande uit de boeken De Lege Spiegel, Het dagende Niets en Zuivere
Leegte, waarin de schrijver zijn ervaringen met zen beschrijft.
(Uit Wikipedia: de vrije encyclopdie) |
